Thanh toán không tiền mặt và chuyển đổi số thúc đẩy các cửa hàng nhỏ tại Việt Nam phát triển

Chuyện gì đang xảy ra?

Thị trường bán lẻ Việt Nam đang chứng kiến một làn sóng mạnh mẽ trong việc áp dụng thanh toán không tiền mặt và đẩy mạnh chuyển đổi số, đặc biệt là tại các cửa hàng nhỏ và kênh bán lẻ truyền thống (GT). Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, trong 6 tháng đầu năm 2026, hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục tăng trưởng tích cực, với khối lượng giao dịch đạt hơn 15 tỷ, tổng giá trị trên 190 triệu tỷ đồng, tăng 34.28% về số lượng so với cùng kỳ năm 2025. Các chương trình vận động của chính quyền địa phương, như tại các phường, xã ở TP. Hồ Chí Minh, đã góp phần thúc đẩy đáng kể việc người dân và tiểu thương chuyển sang sử dụng mã QR để thanh toán. Nhiều hộ kinh doanh, từ cửa hàng giặt ủi đến kinh doanh trái cây, đã ghi nhận tỷ lệ giao dịch không tiền mặt lên tới 70-90%. Xu hướng này không chỉ dừng lại ở các thành phố lớn mà còn lan tỏa mạnh mẽ, thể hiện qua việc tỉnh Thanh Hóa cũng ghi nhận sự phổ biến của thanh toán không dùng tiền mặt tại các chợ truyền thống và cửa hàng nhỏ lẻ. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang phối hợp với các địa phương như Bắc Ninh để triển khai thí điểm hỗ trợ cửa hàng, hộ kinh doanh chuyển đổi số, cung cấp các công cụ như phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, và thanh toán số. Mục tiêu là đưa các giải pháp công nghệ đến gần hơn với các cơ sở kinh doanh nhỏ, giúp họ nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh mới. Một điểm đáng chú ý khác là sự tham gia ngày càng rộng rãi của các nhóm tuổi, từ thanh thiếu niên đến người lớn tuổi (70-80 tuổi), với gần 89% người từ 15 tuổi trở lên có tài khoản ngân hàng.

Vì sao điều này quan trọng?

Sự chuyển dịch mạnh mẽ sang thanh toán không tiền mặt và chuyển đổi số có ý nghĩa chiến lược đối với toàn bộ hệ sinh thái FMCG và bán lẻ tại Việt Nam. Đối với người tiêu dùng, điều này mang lại sự tiện lợi, an toàn, minh bạch trong giao dịch và dễ dàng quản lý chi tiêu. Đối với các hộ kinh doanh nhỏ, việc ứng dụng công nghệ giúp tối ưu hóa quy trình vận hành, giảm thiểu sai sót, tiết kiệm thời gian và chi phí quản lý, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận các nền tảng thương mại điện tử để mở rộng thị trường. Về phía nhà phân phối và thương hiệu, việc nắm bắt xu hướng này giúp họ hiểu rõ hơn về hành vi tiêu dùng, tối ưu hóa chiến lược tiếp thị và phân phối, đồng thời có cơ hội xây dựng mối quan hệ đối tác bền chặt hơn với các điểm bán lẻ nhỏ thông qua các giải pháp công nghệ. Hơn nữa, sự phổ biến của thanh toán số là nền tảng quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của thương mại số, tạo động lực cho nền kinh tế số quốc gia, phù hợp với các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ảnh hưởng đến kênh GT/MT như thế nào?

Kênh bán lẻ truyền thống (GT), bao gồm các cửa hàng tạp hóa, siêu thị mini và các điểm bán lẻ nhỏ lẻ, đang chịu tác động sâu sắc nhất. Khoảng 70-75% thị phần bán lẻ tại TP.HCM vẫn nằm ở khu vực này, do đó, việc kéo khu vực này vào cuộc cách mạng thanh toán số là "mặt trận" lớn nhất. Các tiểu thương và chủ hộ kinh doanh nhỏ lẻ, vốn quen với phương thức tiền mặt, đang dần tiếp cận các hình thức thanh toán hiện đại như mã QR, ví điện tử. Điều này giúp họ quản lý dòng tiền tốt hơn, giảm thiểu rủi ro thất thoát và thậm chí còn được hưởng lợi từ các chương trình khuyến mại gắn liền với thanh toán số. Về phía các chuỗi bán lẻ hiện đại (MT) như siêu thị, cửa hàng tiện lợi, họ đã có lợi thế nhất định về hạ tầng công nghệ và thói quen tiêu dùng. Tuy nhiên, để duy trì và gia tăng thị phần, họ cần tiếp tục đổi mới, tích hợp các phương thức thanh toán đa dạng và mang lại trải nghiệm liền mạch cho khách hàng. Các nhà phân phối và thương hiệu FMCG cũng cần điều chỉnh chiến lược để hỗ trợ các điểm bán lẻ GT trong quá trình chuyển đổi số, cung cấp các giải pháp hỗ trợ bán hàng, quản lý tồn kho và tiếp thị hiệu quả. Các thương hiệu nhỏ có cơ hội tiếp cận nhiều điểm bán lẻ hơn thông qua các nền tảng số.

LYHU góc nhìn thực chiến

Tại LYHU, chúng tôi nhận thấy rõ ràng rằng việc chuyển đổi số và thanh toán không tiền mặt không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc để các điểm bán lẻ truyền thống có thể tồn tại và phát triển bền vững. Các cửa hàng tạp hóa, siêu thị mini cần chủ động trang bị cho mình những công cụ cơ bản để bắt nhịp xu thế. Điều này bao gồm việc đăng ký các tài khoản ví điện tử, mã QR của các ngân hàng hoặc các ví phổ biến. Việc này không chỉ giúp đáp ứng nhu cầu của khách hàng mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý doanh thu. Về phía các nhà phân phối như LYHU, chúng tôi cần tập trung vào việc xây dựng và cung cấp các giải pháp công nghệ hỗ trợ điểm bán, ví dụ như các phần mềm quản lý bán hàng đơn giản, tích hợp khả năng thanh toán số, hoặc các chương trình liên kết với các ví điện tử để mang lại ưu đãi cho cả điểm bán và người tiêu dùng cuối. Chúng tôi cũng cần đào tạo đội ngũ bán hàng để họ có thể tư vấn và hỗ trợ các chủ cửa hàng trong quá trình chuyển đổi số. Đối với các thương hiệu nhỏ, đây là cơ hội vàng để tiếp cận các kênh phân phối mới, xây dựng mối quan hệ trực tiếp với các điểm bán lẻ thông qua các nền tảng số, đồng thời thu thập dữ liệu khách hàng để tối ưu hóa sản phẩm và chiến lược marketing.

Gợi ý hành động

1. Tích hợp đa dạng phương thức thanh toán số: Các điểm bán lẻ nên đăng ký và hiển thị rõ ràng các mã QR của ngân hàng, ví điện tử phổ biến (Momo, ZaloPay, Viettel Money, VNPay, ShopeePay...). Cân nhắc trang bị máy POS hoặc các giải pháp "Tap to Pay" nếu quy mô kinh doanh cho phép để phục vụ khách hàng sử dụng thẻ tín dụng/ghi nợ. 2. Sử dụng công cụ quản lý bán hàng cơ bản: Bắt đầu với các ứng dụng quản lý bán hàng miễn phí hoặc chi phí thấp, giúp theo dõi doanh thu, tồn kho, và quản lý khách hàng. Điều này là nền tảng quan trọng khi quy định về thuế khoán cho hộ kinh doanh sẽ thay đổi từ năm 2026, đòi hỏi phương thức kê khai minh bạch hơn. 3. Tận dụng ưu đãi từ các ví điện tử và nền tảng số: Theo dõi và tham gia các chương trình khuyến mại, ưu đãi dành cho người bán và người mua từ các ví điện tử hoặc các nền tảng hỗ trợ kinh doanh nhỏ. Điều này có thể giúp giảm chi phí hoạt động và tăng doanh thu.